Rebirth of the Great Forest

Bài viết

“Rừng ngày xưa đẹp lắm, giờ thì không còn như thế nữa.”

Câu nói mở đầu của một người giữ rừng đặt ra toàn bộ vấn đề mà Rebirth of the Great Forest muốn kể: những mảng rừng trống sau chiến tranh, những sườn đồi bị cạo trắng, và một hệ sinh thái Trung Trường Sơn đang cần được vá lại từng mảnh một.

Bộ phim tài liệu dài 5 phút, quay 4K tại rừng phòng hộ Bắc Hải Vân và các thôn bản huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, theo chân ba nhân vật: một cán bộ quản lý rừng, một trưởng nhóm vườn ươm và một phụ nữ Cơ Tu vừa tham gia mô hình sinh kế mới.

Rừng bản địa không phải là rừng trồng

Ông Trần Quốc Hưng, Giám đốc Ban quản lý Rừng phòng hộ Bắc Hải Vân, dẫn đoàn phim đi giữa tán rừng và chỉ ra 40 loài cây bản địa đang sống ở đây. Có những loài nhìn qua tưởng chừng vô giá trị, nhưng lại là nguồn thức ăn chính của voọc chà vá chân nâu — loài linh trưởng đặc hữu xuất hiện trong phim qua những thước phim cận cảnh hiếm có.

Thông điệp rất rõ: mỗi loài cây bản địa giữ một mắt xích trong chuỗi thức ăn và nơi cư trú của động vật hoang dã. Phục hồi rừng không chỉ là phủ xanh diện tích, mà là khôi phục đúng thành phần loài để hệ sinh thái tự vận hành trở lại — điều hòa khí hậu, chống xói mòn, giữ đa dạng sinh học.

Bẫy ảnh đặt trong rừng đã ghi nhận lợn rừng, gà lôi và nhiều loài khác quay trở lại. Đó là bằng chứng trực quan nhất cho thấy rừng đang sống lại.

Vườn ươm Ka Zan và mô hình cộng đồng đầu tiên

Từ năm 2021, một vườn ươm cây bản địa quy mô 10 ha được vận hành ngay tại địa phương. Người dân thu hái hạt giống cây bản địa từ rừng, ươm thành cây con, rồi trồng trả lại rừng. Từng loài được gắn mã định danh và theo dõi bằng điện thoại — một quy trình quản lý đơn giản nhưng đủ chặt để truy xuất nguồn gốc cây giống.

Ông Vương Văn Ga, Trưởng nhóm vườn ươm Nhóm 6, thôn Dỗi, xã Thượng Lộ, cho biết cả vợ con ông đều tham gia chăm sóc rừng và trồng cây bản địa. Phụ nữ trong thôn cũng vào cuộc. Bà Ta Rương Thị La, thành viên vườn ươm, nói ngắn gọn về điều thay đổi lớn nhất với gia đình mình: thu nhập đã tăng lên.

Đây chính là lập luận trung tâm của bộ phim. Khi sinh kế được cải thiện, áp lực lên vùng lõi rừng giảm xuống, và cộng đồng chuyển vai từ người khai thác sang người giữ rừng.

Những con số phía sau

Vườn ươm cộng đồng tại thôn Dỗi là mô hình đầu tiên được WWF và các đối tác hỗ trợ. Người dân đã góp 1.200 m² đất làm vườn ươm, trao tặng hơn 10.000 cây giống bản địa và trồng bổ sung làm giàu hơn 9 ha rừng thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Bạch Mã. Nỗ lực này góp phần bảo vệ rừng khỏi khai thác trái phép và giữ gìn hệ sinh thái Trung Trường Sơn.

WWF đã đồng hành cùng công tác bảo tồn rừng tại Trung Trường Sơn từ những năm 1990. Vườn ươm cây bản địa tại Thừa Thiên Huế hiện đáp ứng đầy đủ tiêu chí để được công nhận là vườn ươm cây bản địa cấp quốc gia, phục vụ các chương trình bảo tồn rừng, trong đó có Đề án trồng một tỷ cây xanh.

Một cái kết mở

Phim khép lại bằng cảnh hoàng hôn trên thung lũng Nam Đông và câu nói của ông Vương Văn Ga: “Tôi thật sự mong rằng chúng ta có thể cùng nhau khôi phục lại vẻ đẹp ngày xưa của rừng.”

Không có lời kêu gọi hô hào. Chỉ có một mong muốn được nói ra bình thản, từ một người đang trực tiếp làm việc đó mỗi ngày.